alt.jpg

1.- Yasa’nın amacı nedir. Bu yasa hangi amaçları sağlamak için çıkarılmıştır?

      Kişilerin; her konuda, özellikle kendilerini doğrudan veya dolaylı olarak ilgilendiren
konularda bilgi edinmeleri, neler olup bittiğini öğrenmeleri en doğal haklarıdır.
Yapılan işlemler hakkında bilgisi olmayan kişilerin, kendilerini savunmaları ve
doğru kararlar verebilmeleri mümkün değildir.
      Anayasa’da yer aldığı şekli ile “Egemenlik kayıtsız şartsız milletin” olduğuna göre,
milleti oluşturan bireylerin, kamu kurumlarının aldığı karar ve işlemleri öğrenmeleri ve
onları denetlemeleri için, bu işlemler hakkında bilgi sahibi
olmaları gereklidir.
     Tarafsız ve doğru bir yönetim sağlanmasının yolu, yönetimin şeffaf ve bilgiye
ulaşmanın olanaklı olmasından geçer.
Önemli olan; bilgiye ulaşma kurallarının ve bunun engellenmesi halinde uygulanacak yaptırımların açık ve
net bir şekilde düzenlenmiş olmasıdır.
     Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin esas ve kuralları düzenlemektedir.
Yasa’nın amacı; kişilerin kendilerini ve haklarını savunabilmesi, demokratik ve şeffaf yönetimin sağlanabilmesi için
eşitlik ve tarafsızlık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri
düzenlemektir.
     Bu yasa sayesinde insanlar; idareden bilgi isterken, kendilerini çok daha kuvvetli hissedecekler, kamu kurum ve
kuruluşları üzerinde denetimlerini daha güçlü şekilde yapacaklar ve haklarını daha bilinçli biçimde savunacaklardır.

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu 9.10.2003 tarihinde TBMM.de kabul edilmiştir. Kanun Numarası 4982 dir.
Resmi Gazete’nin 24.10.2003 gün 25269 sayısında yayınlanmıştır. Yasa ile kurulması öngörülen bir takım
kurulların oluşumuna, ilgili hukuki metinlerin hazırlanmasına ve bu suretle yasanın tam olarak uygulanmasına
olanak sağlanması için, yürürlük tarihi daha ileri bir tarihe alınmıştır. Yürürlük maddesine göre, yayınlandığı
tarihden altı ay sonra yürürlüğe girecektir. Bu durumda, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun
yürürlük tarihi 24.Nisan.2004 olmaktadır.

3.- Yasa’nın kapsamı nedir, yasa kapsamına hangi kurumlar girmektedir ?

Yasa;
a) kamu kurumlarını,
b) kamu kuruluşlarını,
c) kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını,
ve bunların çalışmalarını kapsamaktadır.

4- Yasa kapsamına giren “Kurum ve kuruluşların” özellikleri nelerdir ?

Yasa kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşları; belirli kamu hizmetlerini yerine getirmek üzere oluşturulan
kamu tüzel kişileri (amme hükmi şahsiyetleri) dir. Devlet daireleri, bakanlıklar, bağlı kurum ve kuruluşlar,
yerel yönetimler bunların içine girmektedir.
Meslek örgütlerinden, kamu kurumu benzeri olanlar yani kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
örneğin Baro’lar, Odalar, Borsalar da bu kanun kapsamına girmektedir.
Bu kurumlar, kendilerine yapılan başvuruları, yasada düzenlenen esas ve yöntem dahilinde yanıtlamakla
yükümlüdürler.

Yasa kapsamına giren kurum ve kuruluşlar, yasada yer alan bir kısım istisnalar dışında bütün bilgi ve
belgeleri, başvuru sahibine vermek, onun incelemesine sunmak zorundadırlar. Bilgi verme yükümü dışında
kalan hususlar yasada belirlenmiştir.
Kurum ve kuruluşlar; bilgi edinme başvurularını en etkin, süratli ve doğru biçimde sonuçlandırmakla
yükümlüdürler. Bunu sağlamak için gerekli idari ve teknik tedbirleri alacaklardır.

     Başvuru sahibi; bu kanun kapsamında bilgi edinme hakkını kullanmak isteyen ve bu amaçla, kurum ve
kuruluşlara başvuran gerçek ve tüzel kişilerdir.
     Gerçek kişiler, insanlardır. Kişilik; doğumla kazanılır, ölümle son bulur.
     Yasaya göre kurulan kişi ve mal toplulukları ise, tüzel kişilik olarak anılır. Bunlar; şirket, dernek,
vakıf gibi kuruluşlardır. Gerçek ve tüzel kişiler, bilgi edinme haklarını kullanmak üzere başvuruda bulunabilirler.

Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Türk vatandaşı olan gerçek ve tüzel kişiler gibi, yabancı gerçek ve
tüzel kişiler de bilgi edinme hakkını kullanabilirler.
Ancak yabancı kişilerin bu hakkı kullanmaları üç kıstasa bağlanmıştır: Yabancı gerçek ve tüzel kişilerin
bu hakkı kullanabilmeleri için; Türkiye’de oturuyor veya faaliyette bulunuyor olmaları, istedikleri bilginin
kendileri ile ilgili olması ve kendi ülkelerinde de Türk vatandaşlarına aynı hakkın tanınmış olması yani
karşılıklılık ilkesinin bulunması gereklidir.

Yasa kapsamına giren bilgiler; kurum ve kuruluşların kayıtlarında yer alan her türlü verilerdir.

Yasa kapsamına giren belgeler; kurum ve kuruluşların sahip oldukları yazılı evrak, dosya, kitap, dergi,
talimat, kroki, plan, film, fotoğraf, teyp,video kaseti, harita ve elektronik ortamda kaydedilen her türlü bilgi,
haber ve veri taşıyıcılarıdır.

     Bilgi edinme başvurusu, istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kuruma yapılacaktır. Yani, istem konusu
husus hangi kurumu ilgilendiriyorsa, bilgi ve belgeler hangi kurumda ise, başvuru o kuruma verilecek
bir dilekçe ile yapılacaktır.     Bu başvuru, başvuran kişinin kimliğinin, imzasının yasal olarak belirlenebilir
olması veya yazının kimden geldiğinin belirlenmesine yarayacak diğer bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması
kaydıyla elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla da yapılabilir.
     Başvuruda bulanan gerçek kişi ise dilekçesine;
     a) adı, soyadı ve imzasını, T.C. kimlik numarasını
     b) ikamet yeri veya iş adresini yazacaktır.
     Başvuruda bulunan tüzel kişi ise dilekçesine;
a)     tüzel kişilik unvanı ile adresini yazarak,
b)    yetkili kişinin imzası ile yetki belgesini ekleyecektir.
Dilekçede, istenen belge ve bilgiler, karışıklığa neden olmayacak derecede açık ve net olarak belirtilmelidir.

     Başvuru sahibine, istenen belge veya bilgi ile onaylı bir örneği verilecektir.
     Bilgi veya belgenin kopyasının verilmesinin mümkün olmaması halinde; belgenin aslının incelemesine ve
not almasına veya belgenin cinsine göre içeriğini görmesine veya işitmesine izin verilecektir.
     Belge ve bilgiye erişim “İstenen bilgi veya belgenin verilme şekilleri” bölümünde daha geniş şekilde
yer almaktadır.

Her tür bilgi ve belge istenebilir. Özel bir takım istisnalar yasada belirtilmiştir.

Ancak bir kurumdan istenecek belge ve bilgiler, görevi gereği o kurumun elinde bulunan veya bulunması
gereken belgelere ilişkin olmalıdır. İstenen belge veya bilgi, bir başka kururmun elinde ise, başvuru dilekçesi,
ilgili kuruma gönderilir ve durum, başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir.
İstenecek belge ve bilgiler, kurumun elinde bulunan belge ve bilgiler olmalıdır. Ayrı ve özel bir çalışma ve
araştırmayı gerektirecek, inceleme veya analiz neticesi oluşturulabilecek türden bilgi ve belgeler için yapılacak
başvurular karşılanmaz ve olumsuz yanıt verilir.

Her türlü bilgi ve belge hakkında bilgi istenebilmesinin bir takım istinaları vardır. Bunlardan birisi,
istenen bilgi veya belgenin daha önce açıklanmış, yayınlanmış olmasıdır. Daha önce açıklanan belge veya
bilgiye ulaşmak mümkün iken, kamu kurumlarının meşgul edilerek, istenen bilgi hakkında defalarca
araştırma ve çalışma yapılması, gereksiz bir zaman ve iş kaybına neden olacaktır. Bu nedenle,
kamu kurumlarınca daha önce açıklanmış veya broşür, ilan ve benzeri yollarla yayınlanmış bilgi ve
belgeler, bilgi edinme başvurusu konu yapılamaz.
Ancak bu durumda; başvuru yapılan ilgili kamu kurumu, yayınlanan veya açıklanan belge veya bilgiye
ulaşmanın yolunu, bilginin ne zaman, ne şekilde, nerede yayınlandığını veya açıklandığını,
başvuru sahibine bildirmekle yükümlüdür.

     Bilgi edinme hakkının bir diğer istisnasi “gizlilik” derecesi taşıyan bilgi ve belgelere ilişkindir.
     Gizlilik dereceli bilgiler ile açıklanması yasaklanan bilgiler, bilgi edinme hakkının konusu olamaz ve
bu tür bilgi ve belgeler açıklanamaz.
     İstenen bilginin doğrudan gizlilik decesi taşımaması veya açıklanması yasaklanan bilgilerden
olmamasına rağmen, bu tür bir bilgi ile bağlantısının olması halinde, gizlilik derecesi taşıyan,
açıklanması yasak olan bilgiler ayrılarak, istenen diğer bilgiler başvuru sahibine verilir. Bu suretle
gizlilik dereceli bilgilerin alanı kendi sınırları içine çekilerek, onunla bağlantılı olan ancak gizlilik derecesi
taşımayan veya açıklanması yasaklanmamış olan diğer bilgilere ulaşılması mümkün konuma
getirilmiş olmaktadır.     Bu durumda başvuru sahibine, bilgileri ayırma yoluna gidildiği ve bunun
gerekçeleri de ayrıca ve yazılı olarak bildirilecektir. Bu suretle başvuru sahibi, istediği bilgilerin yalnızca
kendisine verilenlerden ibaret olmadığını öğrenmiş olacak, idare de bir takım bilgileri haber vermeden
gizlemek imkanını bulamayacak, daha şeffaf ve sorumlu davranmak mecburiyetinde kalacaktır.

     Başvuru sahibine, istenen belge veya bilgi ile onaylı bir örneği veya kopyası verilecektir.
     Bu işlem; yazılı ve basılı eserlerde onaylı fotokopi veya örnek çıkarmak şeklinde yapılır.
Ses ve görüntü içeren belgelerde ise, gene onaylı bir kopya çıkararak örnek verme şeklinde olacaktır.
     Bilgi veya belgenin kopyasının verilmesinin mümkün olmaması veya kopya çıkarılmasının belgenin
aslına zarar vermesi halinde; yazılı ve basılı belgeler üzerinde, belgenin aslının incelenmesi ve
not alınmasına imkan verilecektir.
     İstenen belgenin ses ve görüntü kaydı içermesi ve bunun kopyasının çıkarılmasının mümkün
olmaması veya kopya çıkarılmasının belgenin aslına zarar verecek olması halinde, belge ses kaydı
şeklinde ise bunların dinlenebilmesi, görüntü kaydı şeklinde ise izlenebilmesi sağlanacaktır.
     İstenen ilgi veya belgenin örneğinin bu sayılanlardan bir başka yöntemle elde edilmesinin mümkün
olması ve bu yöntemin belgenin aslına zarar vermemesi hakinde, bu yöntemle örnek ve kopya
alınmasına olanak verilecektir.
     Erişimin gerektirdiği maliyet; yani örnek veya kopya alınması, ses kaydının dinletilmesi,
görüntü kaydının izlenmesi giderleri, başvuru sahibinden alınabilir. Yapılan harcamaların alınması
hususunda idareye takdir hakkı tanınmıştır. Her türlü giderin alınması mecburiyeti yoktur.
İdare tarafından karşılanabilir, küçük giderlerin istenmemesi uygun olur. Tahsil edilen miktarlar
bütçeye gelir kaydedilir.

     İstenen bilgi veya belge, ilgili kurum ve kuruluş tarafından, başvuru tarihinden itibaren
onbeş iş günü içinde verilir. Bu süreye, resmi tatil günleri dahil değildir. Onbeş günlük süre,
resmi tatil günleri dahil edilmeksizin, başvuru gününden itibaren geçen onbeş iş günü
nazara alınmak sureti ile hesap edilecektir.
     İstenen bilgi veya belgenin;
a)     başvurulan kurum ve kuruluş içindeki bir başka birimden sağlanması,
b)    başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum veya kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi,
c)     başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi,
halinde bilgi ve belgeyi verme süresi otuz iş günü olur. Ancak süre uzatma ve nedeni,
başvuru sahibine on beş iş günlük ilk süre içinde bildirilmelidir.
     İstenen bilgi ve belgelerin temin edilebilmesi için yapılması gerekli ve zorunlu masraf olması
halinde, bu masrafın nedeni, miktarı ve bu gideri yatırması hususu, başvuru sahibine yazılı olarak,
başvuru tarihinden itibaren onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilmelidir.
İstenen masrafın, başvuru sahibini caydırmak için gereğinden fazla olması, kanunun ihlali
anlamına gelir. Başvuru sahibinin, öngörülen masrafı, bu bildirimden itibaren onbeş iş günü içinde
yatırması gerekir. Aksi takdirde başvurusundan ve isteminden vaz geçmiş sayılır.

Kurum ve kuruluşlar kendilerine yapılan başvurular hakkındaki cevaplarını, başvuru sahibinin
dilekçesinde verdiği adresine yollayacaklardır. Cevaplar yazılı olarak yollanabileceği gibi,
adres olarak internet posta adresinin verilmesi halinde, elektronik ortamda sonuç bildirmek de
mümkündür.
Başvurunun reddedilmesi halinde, red kararının gerekçesi ve bu karara karşı
başvuru yolları da, cevap metninde belirtilmelidir. Bu suretle, başvurusu reddedilen kişi,
yargı yoluna nasıl başvuracağı hakkında bilgi edinmiş olacak ve red kararının kaldırılması
yolunda, istediği bilgiye ulaşmak için başvuru yolunu öğrenmiş olacaktır.

Bir yasada asıl olan, hakların ve özgürlüklerin kullanılmasıdır. Bu kullanımı daraltan
hükümlerin az sayıda ve az ölçüde olması, kısıtlamanın nedeni ve boyutunun yoruma
sebebiyet vermeyecek derecede açık ve net olarak belirtilmesi gerekir.
Bilgi edinme hakkının kullanılmasına, bir takım sınırlamalar getirilmiştir.
Bu kısıtlamaların gerekçesi; ülkenin siyasal ve ekonomik çıkarları olarak gösterilmiştir.
Bunlar; yargı denetimi dışında kalan işlemler, Devlet sırrına ilişkin belge veya bilgiler,
ülkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin sınırlamalar, istihbarata ilişkin bilgi veya belgeler,
idari ve adli soruşturmaya ilişkin sınırlamalar, özel hayatın, haberleşmenin gizliliği,
ticari sır, fikir ve sanat eserleri ile kurum içi düzenlemelere ilişkin olarak getirilen
sınırlamalardır.

18.- Yargı denetimi dışında kalan bilgiler hakkındaki sınırlama nedir ?

İdarenin bir takım eylem ve işlemleri, özel yasalarla yargı denetimi dışında bırakılmış
olabilir. Yargı denetimi dışında bırakılan bu kabil işlemler hakkında bilgi istenebilmesi için,
bu işlemin başvuru sahibinin çalışma hayatını ve mesleki onurunu etkileyecek nitelikte
olması gerekir. Yani yargı denetimi dışında kalan işlemler eğer kişinin mesleki yaşamını
ve onurunu etkileyecek nitelikte ise, işlem hakkında yargı yoluna gidilememesine rağmen
bilgi istenebilmektedir. Ancak bu konuda bilgi verilmiş olması, yargı yoluna başvuru
hakkını sağlamayacak, işlemin yargı denetimine açılması sonucunu doğurmayacaktır.
Bazı işlemlerin yargı denetimi dışında bırakılması ile bu işlemler hakkında bilgi edinme
hakkının kullanılması birbirinden ayrılmıştır. Yani yargı yoluna başvurulamaması,
kişinin bu işlem hakkında bilgi sahibi olmasını engellemiyecektir.

Devlet sırrı niteliğinde olan, gizlilik dereceli bilgi ve belgeler,
bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır.
Açıklanması halinde Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, milli savunmasına ve
milli güvenliğine açıkca zarar verecek nitelikte olan ve Devlet sırrı olarak kabul edilen
belgeler hakkında bilgi verilmez.

     Devletin ulusal ekonomik politikasının yürütülmesine ilişkin belgelerin verilmesinde
bir takım sınırlamalar getirilmiştir. Ancak bu sınırlamalar çok geniş ve takdire dayalı
olarak değil, hatları çizilmek sureti ile belirlenmiştir.
      Bilgi verilmeyecek husus; ülkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin olacak, açıklanması
veya zamanından önce açıklanması halinde, ülkenin ekonomik çıkarlarına zarar verecek
ölçüde bir belge vaya bilgi niteliğinde olacaktır.
     Açıklanması halinde haksız rekabete veya haksız kazanca sebep olacak bilgi ve
belgeler de kanun kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu gibi bilgileri önceden öğrenen kişinin,
bir kısım malları stoklamak veya satmak şeklinde haksız rekabet ve kazancının
önlenmesi istenmiştir.

21.- İstihbarata ilişkin bilgi ve belgelere ilişkin sınırlamalar nelerdir ?

Aslında, istihbarata ilişkin belge ve bilgilerden gizlilik vasfı olanlar, esasen Devlet sırrı
kapsamında olmakla, ayrı bir madde olarak düzenlenmesine gerek olup olmadığı
tartışılabilir olmasına rağmen, sınırlamaya açıklık getirmesi açısından ayrı bir madde
olarak düzenlenmesi uygun görülmüştür.
Sivil ve askeri haberalma birimlerinin görev ve çalışmalarına ilişkin bilgi ve belgeler,
yasa kapsamı dışında tutulmuştur. Ancak bu istisnaya da bir istisna getirilmek sureti ile
denge kurulmuştur. Yasa kapsamı dışında tutulan bu bilgi ve belgelerin, kişilerin
çalışma hayatı ve mesleki onurunu etkileyecek nitelikte olması halinde, yasa kapsamında
uygulama yapılacaktır. Yani bir istihbarat bilgisinin gizli olması ve bunun hakkında bilgi
verilmeyecek olmasına rağmen, eğer bu istihbarat çalışması, bir kişinin meslek hayatını ve
onurunu etkileyecek ve incitecek nitelikte ise, gizlilik kavramı kalkacak ve başvuru sahibine
bilgi ve belge verilecektir.

22.- İdari soruşturmaya ilişkin bilgi ve belgelerdeki sınırlamalar nedir ?

     Kurumların yetkili birimlerince yürütülen bir idari soruşturma ile ilgili olarak bilgi ve
belge istenmesi ve bu bilgi ve belgenin verilmesi, aşağıda sayılan tehlikelere yol açacak ise,
bilgi ve belge verilmeyebilecektir. Bunlar;
a)     Kişilerin özel hayatına açıkca haksız müdahale sonucunu doğuracak olması,
b)    Kişilerin veya soruşturmayı yürüten görevlilerin hayatını yada güvenliğini tehlikeye sokacak
olması,
c)     Soruşturmanın güvenliğini tehlikeye düşürecek olması,
d)    Gizli kalması gereken bilgi kaynağının açığa çıkmasına neden olacak veya soruşturma ile
benzeri bilgi ve bilgi kaynaklarının temin edilmesini güçleştirecek olması
gibi hallerdir. Bu hallerde idari soruşturmaya ilişkin bilgi veya belgelerin istenmesi
bu kanunun kapsamı dışında kalacaktır.

23.-Adli soruşturmaya ilişkin bilgi ve belgelerdeki sınırlamalar nelerdir ?

         Adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgelerin açıklanması veya
grekli zaman geçmeden önce açıklanması halinde;
a)     Suç işlenmesine yol açacak,
b)    Suçların önlenmesi ve soruşturulması veya suçluların yasal yollarla yakalanıp
kovuşturulmasını tehlikeye düşürecek,
c)     Yargılama görevinin yerine getirilmesini engelleyecek,
d)    Hakkında dava açılmış bir kişinin adil yargılanma hakkını ihlal edecek
nitelikteki bilgi ve belgeler kanun kapsamı dışında bırakılmıştır.
         Ceza, Hukuk, İdari Yargılama Usulü Kanunu ve diğer özel kanun hükümleri
saklı tutulmuştur. Sayılan bu kanun hükümlerinde yer alan ayrıcalık ve istisnalar aynen
devam edecek ve uygulanacaktır.

Anayasa’nın 20.maddesine göre; “Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine
dokunulamaz”. Bu anayasal düzenlemeye uygun olarak, açıklanması halinde kişinin
sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve onuruna, mesleki ve
ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler hakkında,
bilgi edinme hakı kullanılamaz ve bilgi verilemez.
Ancak ilgili kişinin izin vermesi halinde bilgi ve belge verilebilir.
Kamu yararının gerektirdiği hallerde, kişisel bilgi veya belgeler, kurum ve kuruluşlar
tarafından, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilerek yazılı rızası alınmak
koşuluyla açıklanabilir.

Anayasanın 22.maddesine göre; “Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir”.
Haberleşmenini gizliliği esastır. Bu anayasa hükmüne uygun olmak üzere haberleşmenin
gizliliği esasını ihlal edecek bilgi veya belgelerin verilmesi Bilgi Edinme Hakkı Kanunu
kapsamı dışında bırakılmıştır.

         Ticari sınırlamalar: Kanunlarda ticari sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile,
kurum ve kuruluşlar tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydı ile
sağlanan ticari ve mali bilgiler bu kanun kapsamı dışındadır.
         Fikir ve sanat eserleri: Fikir ve sanat eserlerine ilişkin olarak yapılacak
bilgi edinme başvuruları hakkında ilgili kanun hükümleri uygulanır.
         Kurum içi düzünlemeler: Kurum ve kuruluşların kamu oyunu ilgilendirmeyen ve
sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi
veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır.
Ancak söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.
Kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyeler: Kurum ve kuruluşlar kendi çalışmaları
sırasında hazırladıkları görüş, bilgi notu, teklif ve tavsiye niteliğindeki bilgi veya
belgeler hakkında başvurularak bilgi istenebilir.
Ancak ilgili kurum ve kuruluşun bu özel çalışmaları hakkında bilgi vermemesi
kararlaştırılmış ise, bilgi edinme hakkı kapsamı dışında sayılır ve bilgi verilmez.
Tavsiye ve mütalaa talepleri: Bir kişinin, herhangi bir kurumdan herhangi bir olay
karşısında nasıl davranması, ne yapması veya yapmaması hakkında tavsiye ve
görüş mahiyetinde bilgi istemesi mümkün değildir. Bu istek bilgi edinme hakkı kapsamı
dışındadır.

Gizliliği kaldırılmış olan bilgi veya belgeler, bu Kanunda belirtilen diğer istisnalar
kapsamına girmiyor ise, bilgi edinme başvurularına açık hale gelir.
Gizliliği kaldırılan bir bilginin; örneğin haberleşme, özel hayatın gizliliği veya
ticari sır kapsamında olması halinde, gizlilik kalkmış olmasına rağmen, bilgi verilebilmesi
mümkün olmayacaktır. Bu şekilde bir istisna kapsamına girmemesi halinde,
gizliliği kalkan belge veya bilgi açık ve ulaşılabilir konuma gelecektir.

28.- İstenilen bilgi ve belgeye ulaşmada getirilen sınırlamalar ve red
kararları aleyhine yargı yoluna başvurulabilir mi ?

     Anayasa’nın 125. maddesi “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı
yolu açıktır.” hükmünü taşımaktadır. Bu bakımdan, kamu kurum ve kuruluşlarının
her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yoluna gidilebilir, dava açılabilir.
     Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’na göre başvuruda bulunan ve başvurusu
reddedilen her kişinin, yargı yoluna gitme, dava açma hakkı vardır.
Başvurusu herhangi bir nedenle reddedilen kişi, yargı yoluna başvurarak,
red kararının yanlış olduğu, bu kararın iptal edilerek kendisine bilgi ve belge
verilmesini isteyebilir. Dava süreci sonunda, kamu kurum ve kuruluşlarının yanlış
işlem yaptığına karar verilmesi halinde, yanlış işlem ve karar iptal edilerek,
istenen bilgi ve belgeyi almanın yolu açılmış olur.
     Belli koşulların tahakkuk etmesi halinde, yanlış işlem yapan kurum, kuruluş ve
kişiye karşı tazminat isteme, disiplin ve ceza kovuşturması yapılmasını talep
etme hakları da doğar.

29.- Devlet sırrı ve ekonomik çıkar sınırlamalarına karşı özel bir
itiraz yolu var mıdır ?

     Bilgi edinme isteminin; Devlet sırrına ilişkin bilgi ve belgelerden olduğu veya
ülkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin bilgi veya belgelerden olduğu savı ile reddedilmesi
halinde, başvuru sahibine, yargı yolundan ayrı ve özel bir itiraz hakkı tanınmıştır.
     Bu nedenlerle istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce,
red kararının kendisine tebliğinden itibaren onbeş gün içinde “Bilgi Edinme Kurulu”na
itiraz edebilir. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir. Kurul ve kuruluşlar,
Kurul’un istediği her türlü bilgi ve belgeyi gecikmeksizin onbeş iş günü içinde
vermek zorundadırlar.
     Bu konudaki istemi reddedilen başvuru sahibinin öncelikle ve mutlaka Kurul’a
itiraz etmek mecburiyeti yoktur. Kurul’a itiraz etmeden dava açabilir.
Ancak Kurul’a yapılacak olan itirazın kısa sürede karara bağlanacak olması,
başvuru sahibinin bu yola gitmesini sağlayacak bir etken olarak değerlendirilmiştir.
     Kurul’a itiraz, başvuru sahibinin idari yargıya başvurma süresini durdurur.
Kurul’a yaptığı itiraz kabul edilmeyen başvuru sahibi, idari yargıda gene dava
açmak hakkına sahiptir.

Bilgi Edinme Kurulu, Devlet sırrı ve ülkenin ekonomik çıkarları gerekçe gösterilerek,
bilgi edinme istekleri reddedilen başvuru sahiplerinin, dava açmadan önce
başvurabilecekleri bir kurul olarak oluşturulmuştur.
Bu kurul; Yargıtay, Danıştay hakimleri, Türkiye Barolar Birliği’nin göstereceği bir aday,
bir bürokrat ve Adalet Bakanlığı’nda görev yapan kişiler arasından,
Bakanlar Kurulu’nca seçilecek dokuz üyeden oluşur.

     Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun uygulanmasında ihmali, kusuru veya kasdı bulunan
memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında iki türlü işlem yapılabilecektir.
     Bu kanunun uygulanmasında görevini ihmal eden, kusurlu veya kasıtlı davranışı
olan görevliler hakkında, genel hükümlere göre ceza davası açılabilecektir.
Ceza davasının açılması, Cumhuriyet Savcılığına yapılacak bir suç duyurusu ile başlatılabilir.
     İhmal veya kusuru olan kamu görevlisi hakkında, bağlı bulunduğu mevzuat uyarınca,
ayrıca disiplin soruşturması yapılarak, disiplin cezası uygulanacaktır.
Disiplin kovuşturması, kurum tarafından kendiliğinden başlatılabileceği gibi, ilgilinin şikayeti
üzerine de başlatılabilir.
     Koşullarının oluşması halinde başvuru sahibinin, maddi ve manevi tazminat
davası açma hakkı saklıdır.
     Yasa ile, başvuru sahibine de bir takım mükellefiyetler getirilmiştir.
Bu Kanun uyarınca elde edilen bilgi ve belgelerin ticari amaçla çoğaltılması ve
kullanılması yasaklanmıştır.

     Bilgi Edinme Kanunu, kişisel ve toplumsal yaşamda adeta bir dönemeç noktası
sayılabilecek önemde bir yasadır.
     Kişilerin, her türlü kamusal bilgi ve belgeye ulaşmaları sağlanmakta ve güvenceye
bağlanmaktadır. Gerçek kişiler ve tüzel kişiler, kendi haklarında yapılan işlemleri,
alınan kararları öğrenebilecek, bilgi sahibi olacak ve kendilerini bilinçli olarak
savunabilecek ve haklarını kullanabileceklerdir.
     Kurum ve kuruluşlar; tarafsız, adil olmak zorunda kalacaklar, yönetimin aldığı
kararlara ulaşmak, sorgulamak olanağı bulunduğu için daha şeffaf ve tarafsız olmak zorunda
kalacaklardır.
     Kişisel denetime açık konuma gelen yönetimin; yanlı davranma, yolsuzluk yapma
olanağı azalacaktır. Kişiler; Devlet ile, kamu kurum ve kuruluşları ile eşit düzeye geleceklerdir.
     Kişilerin, kanundan doğan haklarına bilinçli bir biçimde sahip çıkmaları ve
kullanmaları sonucu, ulaşılmak istenen kişisel ve toplumsal yarar daha büyük ölçüde
sağlanacaktır. Yasa’dan doğan hakların kullanılması kadar, bilinmesi de önem taşımaktadır.
Bu kitapçık, bu amaca hizmet etmek üzere hazırlanmıştır.

Yazar’ın daha önce yayınlanan; “Yerel Yönetimler Hukuku” ve
“Tüketici Hakları” isimli kitapları vardır.

Yeni Yılınızı kutlar, Hukukun ve Atatürk İlkelerinin Egemenliği içinde

BİLGİ EDİNME HAKKI KANUNU AÇIKLAMASI